جلسه‌ی بررسی خاموشی یکی از واحدهای نیروگاه هنوز ادامه داشت. روی نمایشگر، نمودارهای توربین و فهرست هشدارهای ثبت‌شده دیده می‌شد. واحد از مدار خارج شده بود و تیم بهره‌برداری تلاش می‌کرد پیش از آنکه توقف طولانی شود، علت اصلی را پیدا کند.
مدیر نیروگاه رو به تیم فنی کرد و پرسید: «این هشدارها را قبلاً هم دیده‌ایم؟»
مهندس ارشد تعمیرات گفت: «شبیه یک مورد قدیمی است، اما مطمئن نیستم. آن موقع هم ارتعاش توربین بالا رفته بود.»
مدیر پرسید: «آن دفعه علت چه بود؟»
مهندس کمی فکر کرد. «یادم نیست. احتمالاً در گزارش تعمیرات ثبت شده.»
جست‌وجو شروع شد. عبارت «افزایش ارتعاش توربین» چندین گزارش و تیکت آورد، اما بیشترشان به وضعیت امروز ربطی نداشتند. بعضی گزارش‌ها فقط نتیجه‌ی کار را نوشته بودند، نه مسیر بررسی را. جزئیات مهم هم گاهی در پیوست‌ها یا گفت‌وگوهای پایانی تیکت‌ها پنهان بود. یک نفر سراغ گزارش‌های سامانه‌ی کنترل رفت، نفر دیگری پرونده‌های تعمیرات را بررسی کرد و مهندس ارشد هم با چند همکار قدیمی تماس گرفت تا شاید کسی آن رخداد را به خاطر بیاورد.
دقایق می‌گذشت و واحد همچنان از مدار خارج بود. تیم چند احتمال را بررسی کرد، اما هیچ‌کدام هنوز علت ریشه‌ای را توضیح نمی‌داد. یکی از مهندسان گفت: «اگر این همان اتفاق قبلی باشد، باید قبل از بازگرداندن واحد پیدایش کنیم. نمی‌توانیم فقط با یک اقدام موقت دوباره راه‌اندازی‌اش کنیم.»
سرانجام، پس از ساعت‌ها جست‌وجو، یکی از کارشناسان به تیکتی قدیمی رسید. عنوان آن فقط «بررسی وضعیت واحد» بود. در میان چندین نظر و پیوست، یادداشتی کوتاه به تغییر یکی از تنظیمات سامانه‌ی روغن‌کاری اشاره می‌کرد؛ تغییری که در شرایطی خاص باعث افزایش ارتعاش شده بود. تیم سرنخ را بررسی کرد و توانست علت مشکل را پیدا کند. اما پیدا کردن آن تیکت بیشتر از خود بررسی فنی زمان برد. اگر آن کارشناس عبارت دیگری را جست‌وجو می‌کرد، شاید اصلاً به آن نمی‌رسید.
پس از پایان رخداد، مدیر نیروگاه گفت: «اطلاعات اینجا بوده؛ اما اگر آن تیکت را پیدا نمی‌کردیم، چه؟»
این سؤال در جلسه‌ی بعدی هم مطرح شد. نیروگاه سال‌ها گزارش بهره‌برداری، تیکت‌های تعمیراتی، دستورالعمل‌ها و تجربه‌ی کارشناسان را جمع کرده بود، اما برای کنار هم گذاشتنشان هنوز به حافظه‌ی افراد و جست‌وجوی دستی متکی بود. با جابه‌جایی یا بازنشستگی یک متخصص، بخشی از دانشی که در ذهن او بود هم به‌سختی در دسترس قرار می‌گرفت.
نیروگاه تصمیم گرفت یک دستیار هوشمند سازمانی راه‌اندازی کند. با توجه به حساسیت اطلاعات عملیاتی و فنی، زیرساخت هوش مصنوعی در مرکز داده‌ی خود نیروگاه مستقر شد. مستندات و گزارش‌های مجاز در همان محیط سازمانی نمایه‌سازی شدند و هنگام پرسش، دستیار بخش‌های مرتبط را از میان آن‌ها پیدا می‌کرد. اطلاعات نیروگاه برای پردازش به سرویس‌های ابری بیرونی فرستاده نمی‌شد. دسترسی به منابع نیز بر اساس نقش کارکنان تنظیم شد تا هر فرد فقط بتواند از اطلاعاتی استفاده کند که مجاز به دیدنشان است.
چند ماه بعد، واحد دیگری از نیروگاه با نشانه‌هایی مشابه از مدار خارج شد. این بار تیم برای شروع بررسی، فقط به حافظه‌ی افراد یا جست‌وجوی عبارت‌به‌عبارت تکیه نکرد.
مهندس جوان پشت رایانه نشست و در کادر گفت‌وگو با دستیار نوشت:
«واحد ۲ امروز ساعت ۱۰:۴۰ از مدار خارج شد. پیش از توقف، هشدار افزایش ارتعاش در یاتاقان سمت محرک ثبت شده و دمای روغن هم کمی بالاتر از مقدار معمول بوده است. در دو روز گذشته تغییری در تنظیمات سامانه‌ی روغن‌کاری انجام شده. آیا در رخدادها یا گزارش‌های قبلی مورد مشابهی داریم؟ لطفاً موارد مرتبط را با منبع و تفاوت شرایطشان فهرست کن. علت را قطعی اعلام نکن.»
دستیار پس از بررسی منابع در دسترس، چند گزارش را پیشنهاد کرد. یکی از آن‌ها همان تیکت قدیمی بود که دفعه‌ی قبل بعد از ساعت‌ها جست‌وجو پیدا شده بود. گزارش دیگری به افزایش ارتعاش پس از تغییر تنظیمات روغن‌کاری اشاره می‌کرد. دستیار کنار هر مورد، بخش مرتبط از متن و پیوند به سند اصلی را نشان داد و توضیح داد که شرایط رخدادهای قبلی دقیقاً با وضعیت امروز یکسان نیست.
مهندس جوان رو به تیم گفت: «این گزارش را ببینید. دستیار تفاوت‌ها را هم مشخص کرده، اما به نظرم تغییر تنظیمات هنوز باید بررسی شود.»
مهندسان سند اصلی را باز کردند، زمان تغییرات را با هشدارهای سامانه‌ی کنترل تطبیق دادند و فرضیه را با بررسی فنی آزمودند. دستیار علت قطعی را اعلام نکرده بود؛ اما سرنخ‌هایی را که میان انبوه گزارش‌ها پراکنده بودند، کنار هم گذاشته و مسیر رسیدن به منابعشان را کوتاه کرده بود. تیم توانست علت ریشه‌ای را پیدا کند و پیش از راه‌اندازی دوباره‌ی واحد، تغییر مشکل‌ساز را اصلاح کند.
پس از بازگشت واحد به مدار، مدیر نیروگاه گفت: «دفعه‌ی قبل هم دانش لازم را داشتیم. این بار زودتر پیدایش کردیم.»
تجربه‌ی کارشناسان همچنان ضروری بود و تصمیم نهایی با خود تیم فنی ماند. تفاوت این بود که دیگر لازم نبود کسی حتماً رخداد قبلی را به خاطر بیاورد یا اتفاقی تیکت درست را پیدا کند. دستیار، در زیرساخت خود نیروگاه و با رعایت محدودیت‌های دسترسی، کمک می‌کرد دانش ثبت‌شده‌ی سازمان در زمان نیاز در دسترس قرار بگیرد؛ بدون آنکه اطلاعات حساس از محیط نیروگاه خارج شود.
سرنخ بعدی، شاید همین حالا در اسناد سازمان شما باشد
اگر پیدا کردن تجربه‌های قبلی در سازمان شما هم به حافظه‌ی افراد و جست‌وجوی طولانی میان گزارش‌ها وابسته است، وقت آن است مسیر دسترسی به این دانش را کوتاه‌تر کنید. با راهکار هوش مصنوعی سازمانی اینفورتک آشنا شوید و امکان راه‌اندازی دستیار مبتنی بر اسناد داخلی را، متناسب با نیازهای فنی و الزامات محرمانگی سازمانتان، بررسی کنید.